تاریخ وتمدن وفرهنگ ایران

معاهده پاریس

سيزدهم اسفند ماه سال يکهزار و دويست و سي و پنج هجري شمسي، مصادف با 7 رجب 1273 قمري در پي حمله ناصرالدين شاه قاجار به شهر هرات و متعاقب آن اشغال شهرهاي جنوبي ايران بوسيله انگلستان «معاهده پاريس» بين ايران و انگلستان منعقد شد. بر طبق این پیمان ایران از ادعای خود بر هرات چشم پوشی کرد و هرات به افغانستان ملحق گشت و ایران موجودیت کشوری به نام افغانستان را به رسمیت شناخت
و اما جريان انعقاد اين پيمان خفت بار از اين قرار بود كه؛ ناصرالدين شاه قاجار با وجود تسليم در مقابل قدرت هاي بيگانه، از اقدامات انگليس که در حمايت حاکم هرات «دوست محمّد خان» و بر ضد ايران صورت مي گرفت ناراضي بود و کار به آنجا رسيد که قواي ايران در سال يکهزار و دويست و هفتاد و سه هجري قمري، هرات را به تصرف خود درآوردند و قصد تسخير قندهار و ساير نقاط افغانستان را داشتند. ولي انگليسي ها به عنوان اجراي تعهد در قبال حاکم هرات به دولت ايران اعلان جنگ دادند و جزيره خارک و بوشهر و سپس خرمشهر را اشغال کردند و اهواز را نيز مورد تهديد قرار دادند. از اين رو مذاکرات صلحي ميان طرفين آغاز شد که به انعقاد «معاهده پاريس » منجر شد.
به موجب اين معاهده ننگين، دولت ايران تعهد کرد که هرات و تمام خاک افغانستان را تخليه کند و از هر ادعايي نسبت به حکومت خود در اين مناطق دست بردارد. انگليسي ها نيز پذيرفتند که قواي خود را از ايران خارج کنند و اسراي جنگي ايران را آزاد سازند. اين معاهده دست ايران را به کلّي از دخالت در افغانستان کوتاه کرد و باعث نفوذ انگلستان در دربار ايران گرديد. اين قرارداد زيان بار با توطئه «ميرزا آقا خان نوري » كه پس از قتل ميرزا تقي خان اميركبير، در مقام صدارت قرار گرفته بود و عامل مستقيم انگليس بود امضا شد و به اين ترتيب مسأله هرات و به طور کلي انگلستان پايان يافت.
معاهده "‌پاريس " در يك مقدمه و پانزده فصل تنظيم شده كه فصلهاي پنجم و ششم آن در ارتباط با مرزهاي ايران، ‌بيش از ديگر فصول زيانمندي نشان داده است. در فصل پنجم از اين معاهده تعهد شده است كه عساكر و ماموران ايران از شهر هرات و تمام مناطق افغانستان، در ظرف سه ماه خارج شوند، بر پايه فصل ششم ، ايران از هر نوع سلطنت به شهر و خاك هرات و ممالك افغانستان صرف نظر نمايد و اگر اختلافي ميان ايران و آن كشور پيش آيد، بدون به كاربردن قواي جبريه به " اهتمامات دوستانه دولت انگليس " رجوع نمايند .
واین هم متن کامل معاهده پاریس:در ادامه مطلب
ادامه مطلب

نوشته شده توسط افشین آرامی شهرضا در تاریخ یکشنبه چهاردهم بهمن 1386 با موضوع معاهده پاریس